ನವದುರ್ಗೆಯ ನವ ಔಷಧೀಯ ರೂಪಗಳು…

ನವರಾತ್ರಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ. ಪ್ರಕೃತಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಕಾಲವೂ ಹೌದು. ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾ ಮಾತೆಯನ್ನು ನವದುರ್ಗೆಯ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಆಯುರ್ವೇದ ಹಾಗೂ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ನವದುರ್ಗೆಯ ಒಂಬತ್ತು ರೂಪಗಳನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಉಖವಾಗುವ ಒಂಬತ್ತು ಔಷಧೀಯ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಯಾವುವು? ಅವುಗಳ ವಿಶೇಷತೆ ಏನು? ಇಲ್ಲಿದೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯ:
೧. ಅಳಲೆಕಾಯಿ – ಶೈಲಪುತ್ರಿ:
ಅಳಲೆಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಹರಿತಕಿ (ಟರ್ಮಿನೇಲಿಯಾ ಚೆಬುಲ ) ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಔಷಧೀಯ ಹಣ್ಣು. ಇದನ್ನು ಶೈಲಪುತ್ರಿ ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ವಿವಿಧ ಗುಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಹಲವು ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
೨. ಬ್ರಾಹ್ಮಿ – ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ:
ಬ್ರಾಹ್ಮಿ (ಬಕಪ ಮೊನ್ನಿರಿ )ಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ ದೇವಿಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸ ಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಯುರ್ವೇದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿಗೆ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಾಗೂ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರಿಗೆ ಇದು ಪರಿಚಿತವಾದ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯ.
೩. ಚಂದುಸೂರ – ಚಂದ್ರಘಂಟಾ:
ಚಂದುಸೂರ (ಲೆಪಿಡಿಯಂ ಸತೀವುಮ್ ) ಅನ್ನು ಚಂದ್ರಘಂಟಾ ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸ ಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಆಯುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹಕ್ಕೆ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಒದಗಿಸುವ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು.
೪. ಕುಂಬಳಕಾಯಿ – ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ:
ಕುಂಬಳಕಾಯಿ (ಕಕ್ಯುರ್ಭಿತ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ) ಯನ್ನು ಕೂಷ್ಮಾಂಡಾ ದೇವಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಾಂಶ, ನಾರಿನಾಂಶ ಮತ್ತು ಹಲವು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರದ ಭಾಗವಾಗಬಹುದು. ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುವ ಆಹಾರವಾಗಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.
೫. ಅಗಸೆ ಬೀಜ – ಸ್ಕಂದಮಾತೆ:
ಅಗಸೆ ಬೀಜ (ಲೈನುಂ ಉಸಿತಾತಿಸ್ಸಿಮುಮ್) ಪೌಷ್ಟಿಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಒಮೆಗಾ-೩ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲ, ನಾರಿನಾಂಶ ಮತ್ತು ಇತರ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇದು ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತ. ಕೆಲವು ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಕಂದಮಾತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
೬. ಮೋಯಾ ಗಡ್ಡೆ – ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ:
ಮೋಯಾ ಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಖಗಳಲ್ಲಿ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಬಳಕೆ ಪ್ರದೇಶಾನುಸಾರ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಜನಪದ ಹಾಗೂ ಆಯುರ್ವೇದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಸಸ್ಯದ್ರವ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಉಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
೭. ನಾಗದವನ – ಕಾಳರಾತ್ರಿ:
ನಾಗದವನ (ಏರ್ಟೆಮಿಸಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಸ್ಯ)ವನ್ನು ಕಾಳರಾತ್ರಿ ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಿರುವ ಉಖಗಳಿವೆ. ದೇಹದ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಇದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
೮. ತುಳಸಿ – ಮಹಾಗೌರಿ:
ತುಳಸಿ (ಒಸಿಮುಮ್ ತೆನುಫ್ಲೋರೂಮ್ ) ಭಾರತೀಯ ಮನೆಗಳ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಸಸ್ಯ. ಮಹಾಗೌರಿ ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ತುಳಸಿಯನ್ನು ಉಸಿರಾಟದ ಆರೋಗ್ಯ, ಕಫ ಸಂಬಂಧಿತ ತೊಂದರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರೋಗ್ಯಪಾಲನೆಗೆ ಬಳಸುವ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿಯೂ ತುಳಸಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.
೯. ಶತಾವರಿ – ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿ:
ಶತಾವರಿ (ಆಸ್ಪರಾಗುಸ್ ರೇಸ್ಮೋಸುಸ್) ಯನ್ನು ನವದುರ್ಗೆಯ ಒಂಬತ್ತನೇ ರೂಪವಾದ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಪರಂಪರೆಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಶತಾವರಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಪೋಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ನವದುರ್ಗೆ ಮತ್ತು ನವ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಈ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಸಂಬಂಧವು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಾರಾಧನೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನೆ ಪರಸ್ಪರ ಬೇರ್ಪಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ರೋಗಕ್ಕೆ ಸ್ವಯಂ ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಸೇವಿಸುವ ಮೊದಲು ಅರ್ಹ ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯರು ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಜ್ಞರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಸೂಕ್ತ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಈ ಪವಿತ್ರ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂಕಲ್ಪವೂ ಮೂಡಲಿ.