ವೈದ್ಯ’ನಾಗಿ ಭಕ್ತರನ್ನು ಹರಸುವ ಮಹಾದೇವ!

ಭಕ್ತಿ, ಸ್ಥಳಪುರಾಣ, ಆರೋಗ್ಯದ ನಂಬಿಕೆ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂಗಮವಾಗಿರುವ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅರೆಯೂರಿನ ಪುರಾತನ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರ.

ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲು, ಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಗೋಪುರಗಳ ಸಮೂಹವಲ್ಲ; ಅವು ತಲೆತಲಾಂತರಗಳಿಂದ ಹರಿದುಬಂದ ಭಕ್ತಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಜೀವಂತ ಕೊಂಡಿಗಳು. ಇಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅರೆಯೂರಿನ ಶ್ರೀ ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೂ ಒಂದು. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನು ‘ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರ’ನಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ಆರೋಗ್ಯ, ಆಯುಷ್ಯ, ನೆಮ್ಮದಿ ಹಾಗೂ ಮನೋಬಲವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ದೇವರೆಂಬ ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿದೆ.

ಅರೆಯೂರಿನ ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕುರಿತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಲಂಕಾ ವಿಜಯದ ಬಳಿಕ ಶ್ರೀರಾಮನು ರಾವಣನ ವಧೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ದೋಷದ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಋಷಿಗಳ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಶ್ರೀರಾಮನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿದನೆಂಬ ಕಥೆ ತಲೆತಲಾಂತರಗಳಿಂದ ಜನರ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ.

ಶ್ರೀರಾಮನು ಶಿವನ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದನೆಂಬ ಪರಂಪರೆ ಭಾರತದ ಹಲವು ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಭಕ್ತಿಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಅರೆಯೂರಿನ ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಥೆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಶಾಸನ ಹಾಗೂ ಪುರಾತತ್ವ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

‘ವೈದ್ಯ’ ಎಂದರೆ ಚಿಕಿತ್ಸಕ, ‘ನಾಥ’ ಎಂದರೆ ಅಧಿಪತಿ. ಹೀಗಾಗಿ ರೋಗ-ರುಜಿನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರನೆಂದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಬೇಕೆಂದು ಭಕ್ತರು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಬಳಲುವವರು ದೇವರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಅಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ವಾರ್ಚನೆ ಮಾಡಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಭಕ್ತಿಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ದೇವರ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ಅನುಭವ. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.

ಅರೆಯೂರಿನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕುರಿತು ಮತ್ತೊಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಜನಪದ ಕಥೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಕಾಡಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಗೋವು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಹಾಲು ಸುರಿಸುತ್ತಿತ್ತಂತೆ. ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿ, ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಅಗೆದಾಗ ಶಿವಲಿಂಗವೊಂದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನನಂಬಿಕೆ.

ನಂತರ ಗ್ರಾಮದ ಹಿರಿಯರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಶಿವನು ದರ್ಶನ ನೀಡಿ, ತಾನು ವೈದ್ಯನಾಥನಾಗಿ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನೆಂಬ ಕಥೆಯೂ ಜನಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಶಿವಲಿಂಗದ ಸುತ್ತ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಭಕ್ತರ ಮನದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಭಕ್ತರು ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಎದುರು ನಂದಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಿದ್ದು, ಶಿವನ ದರ್ಶನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ನಂದಿಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವುದು ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮೊಳಗುವ ಗಂಟಾನಾದ, ಧೂಪದ ಪರಿಮಳ, ದೀಪದ ಬೆಳಕು ಹಾಗೂ ಶಿವನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ. ಪಾರ್ವತಿ ಅಮ್ಮ, ಗಣಪತಿ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಹಾಗೂ ನವಗ್ರಹ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸನ್ನಿಧಿಗಳೂ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ರುದ್ರಾಭಿಷೇಕ, ಪಂಚಾಮೃತಾಭಿಷೇಕ, ಹಾಲಿನ ಅಭಿಷೇಕ, ಬಿಲ್ವಾರ್ಚನೆ, ಮಹಾಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಜಪ, ಲಘುರುದ್ರ ಹಾಗೂ ಮಹಾರುದ್ರ ಹೋಮಗಳು ಶಿವಾರಾಧನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.

ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾದಾಗ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮುನ್ನ, ಪರೀಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಜೀವನದ ಹೊಸ ಹಂತಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ದೇವರಿಗೆ ಹರಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಪಡೆಯುವ ಈ ಪರಂಪರೆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿದೆ.

ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ ಬಂದಾಗ ಅರೆಯೂರು ಶಿವಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ, ರುದ್ರಾಭಿಷೇಕ, ಶಿವನಾಮಸ್ಮರಣೆ, ಭಜನೆ ಮತ್ತು ರುದ್ರಪಾರಾಯಣಗಳಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ವಾತಾವರಣ ಭಕ್ತಿಮಯವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಶಿವಭಕ್ತರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ದೀಪೋತ್ಸವ, ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ, ಅನ್ನಸಂತರ್ಪಣೆ ಹಾಗೂ ಭಜನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ದೀಪಗಳ ಸಾಲುಗಳಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣವೇ ಹೊಸ ಕಳೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬ ಸಮೇತರಾಗಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವ ಭಕ್ತರು ದೇವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅರೆಯೂರಿನ ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಕೇವಲ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಭಜನೆ, ಹರಿಕಥೆ, ದಾಸಸಾಹಿತ್ಯ ಗಾಯನ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಗ್ರಾಮದ ಜನರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯವೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ದೇವಾಲಯವು ಗ್ರಾಮದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಅರೆಯೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಪ್ರತೀತಿಯೂ ಇದೆ. ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವೈದ್ಯನಾಥನ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಜನರು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ವೈದ್ಯನಾಥ’ ಎಂಬ ಹೆಸರೇ ಆರೋಗ್ಯ, ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಅರೆಯೂರಿನಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮಹತ್ವವು ಕೇವಲ ದೇವರ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಸ್ಥಳಪುರಾಣ, ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಡಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಇತಿಹಾಸ, ಶಾಸನಗಳು ಹಾಗೂ ಪುರಾತತ್ವದ ಅಂಶಗಳ ಕುರಿತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆಯುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಶ್ರೀರಾಮನು ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನೆಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆ, ವೈದ್ಯನಾಥನ ರೋಗನಿವಾರಕ ರೂಪ, ಭಕ್ತರ ಹರಕೆ ಹಾಗೂ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಸಂಭ್ರಮ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅರೆಯೂರಿನ ಶ್ರೀ ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ.

ಭಕ್ತಿಯ ದೀಪ ಎಂದಿಗೂ ಆರದಿರಲಿ; ಪರಂಪರೆಯ ನೆನಪು ಎಂದಿಗೂ ಮಾಸದಿರಲಿ. ಅರೆಯೂರಿನ ಶ್ರೀ ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರನ ಸನ್ನಿಧಿ ತಲೆತಲಾಂತರಗಳಿಗೂ ಭಕ್ತಿ, ಭರವಸೆ ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬೆಳಗುತ್ತಿರಲಿ.