ಸಹೋದರತ್ವದ ಪವಿತ್ರ ದಾರವೇ ರಾಖಿ..

ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಕೈಗೆ ಕಟ್ಟುವ ದಾರವಲ್ಲ. ಅದು ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯ ಹೃದಯಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ನೂಲಿನಿಂದ ಬೆಸೆಯುವ ಪವಿತ್ರ ಬಂಧ.
ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳು ಕೇವಲ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದೆಯೂ ಒಂದು ಕಥೆ, ಒಂದು ನಂಬಿಕೆ, ಒಂದು ಜೀವನ ಸಂದೇಶ ಅಡಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನವೂ ಒಂದು. ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ರಾಖಿ ಹಬ್ಬ, ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನ ಅಥವಾ ರಾಖಿ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಹೋದರಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಕೈಗೆ ರಾಖಿ ಕಟ್ಟಿ, ಅವನ ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಹಾರೈಸುವುದು. ಸಹೋದರ ಆಕೆಯನ್ನು ಸದಾ ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡುವುದು ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆ.
ರಕ್ಷಾಬಂಧನದ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕಥೆಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯ ಕಥೆ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ. ಒಮ್ಮೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಬೆರಳಿಗೆ ಗಾಯವಾಗಿ ರಕ್ತ ಬರುತ್ತಿzಗ, ದ್ರೌಪದಿ ತನ್ನ ಸೀರೆಯ ತುಂಡನ್ನು ಹರಿದು ಅವರ ಬೆರಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದಳು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆ ಸಹೋದರಿಯ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ದ್ರೌಪದಿಯ ಮಾನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಮಹಾಭಾರತದ ಜನಪ್ರಿಯ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಖಿಗಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯ ಭಾವನೆ.
ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥೆ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಶಚಿದೇವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ದೇವಾಸುರ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವೇಂದ್ರನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಶಚಿದೇವಿ ಪವಿತ್ರ ರಕ್ಷಣಾ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದಳು ಎಂಬ ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ರಕ್ಷಾ ಸೂತ್ರವು ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವಿನ ಬಂಧವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
ರಕ್ಷಾಬಂಧನದ ಪರಂಪರೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿತು. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಭಾರತದ ಜನಪ್ರಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಥನಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತೋಡಿನ ರಾಣಿ ಕರ್ಣಾವತಿ ಮತ್ತು ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಹುಮಾಯೂನ್ ಅವರ ಕಥೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕರ್ಣಾವತಿ ಹುಮಾಯೂನ್‌ಗೆ ರಾಖಿ ಕಳುಹಿಸಿ ಸಹೋದರನಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದಳು ಎಂಬ ಕಥನ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಘಟನೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗಳಿದ್ದರೂ, ರಾಖಿಯು ಧರ್ಮ, ಜತಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧದ ಸಂಕೇತವಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಈ ಕಥೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಾಲ ಬದಲಾದಂತೆ ರಕ್ಷಾಬಂಧನದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲೂ ಬದಲಾವಣೆ ಬಂದಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಸಹೋದರ-ಸಹೋದರಿಯ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಈ ಹಬ್ಬ ಇಂದು ಸ್ನೇಹ, ಪ್ರೀತಿ, ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಸಹೋದರಿಯರು ರಾಖಿ ಕಟ್ಟಿದರೆ, ಸಹೋದರರು ಉಡುಗೊರೆ ನೀಡಿ ಆಕೆಯ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಾಬಂಧನವು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲ. ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವಿಸುವುದು, ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬರ ಕನಸುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ರಾಖಿಯ ನೂಲು ಎಷ್ಟು ತೆಳುವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರೊಳಗೆ ಅಡಗಿರುವ ಭಾವನೆ ಅಪಾರ. ಅದು ರಕ್ತ ಸಂಬಂಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಹೃದಯಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ರಾಖಿ, ಸಾವಿರ ಭರವಸೆ ಎಂಬಂತೆ, ಸಹೋದರ- ಸಹೋದರಿಯ ಪ್ರೀತಿ ಸದಾ ಹಸಿರಾಗಿರಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯವೇ ರಕ್ಷಾಬಂಧನದ ನಿಜವಾದ ಸಂದೇಶ.
ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ರಕ್ಷಾಬಂಧನ ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಲ್ಲ. ಅದು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ದಿನ, ಸಂಬಂಧಗಳ ಮಲ್ಯವನ್ನು ಸಾರುವ ದಿನ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆಯ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡುವ ದಿನ.
ಲೇಖನ : ಸನ್ನಿಧಿ ನಿಲೇಕಣಿ