ನೋಡ ಬನ್ನಿ ಬೆನಕನಹಳ್ಳಿಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಸ್ಮಯದ ರಥೋತ್ಸವ

(ಹೊಸನಾವಿಕ)
ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರತಿ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಿನಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ಕೌತುಕ ಅಡಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಭಕ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಮೆರೆದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪೂರ್ವಜರ ಅಪ್ರತಿಮ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜಾಣ್ಮೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಯ ಹೊನ್ನಾಳಿ ತಾಲೂಕಿನ ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ ಅಲೆಅಲೆಯಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಪಾವನ ಜಲದ ಸದ್ದಿನ ನಡುವೆ, ಅಂತಹದ್ದೇ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಲೋಕ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದುವೇ ಬೆನಕನಹಳ್ಳಿ.
ಇಲ್ಲಿನ ‘ಬೆನಕಪ್ಪ’ ಕೇವಲ ವಿಘ್ನನಿವಾರಕನಲ್ಲ, ಆತ ಈ ಭಾಗದ ಜನರ ಉಸಿರು. ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ತಿರುಗುಣಿ ರಥೋತ್ಸವವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ, ಅದು ವಿeನ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಅಪೂರ್ವ ಸಂಗಮ.
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉಗಮದ ಹಿಂದೆ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಪ್ರಧಾನವಾದ ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ. ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮನುಷ್ಯ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅತೀತವಾದ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಗೊಲ್ಲರ ಅಜ್ಜಪ್ಪ ಎಂಬುವವರು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಹಸು ಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ವಿಚಿತ್ರವೆಂಬಂತೆ ಮೇಯಲು ಹೋದ ಹಸುಗಳು ಸಂಜೆ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರು ಗಿದಾಗ ಹಾಲನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ನಿಗೂಢತೆಯಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟ ಅಜ್ಜಪ್ಪ ಒಂದು ದಿನ ಹಸುಗಳನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು. ಕಾಡಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹುತ್ತ ವೊಂದರ ಮೇಲೆ ಹಸುವೊಂದು ಭಕ್ತಿ ಯಿಂದ ಹಾಲನ್ನು ಎರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ದೃಶ್ಯ ಕಂಡು ಅಜ್ಜಪ್ಪ ಬೆರಗಾದರು.

ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಆ ಹುತ್ತವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕನ ಶಿಲಾ ಮೂರ್ತಿ ಗೋಚರಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಬೆನಕನ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಗೊಂಡು ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿನ ಕಾಮಧೇನುವಾಯಿತು.
ಇಂದಿಗೂ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಗಂಡು ಮಗು ಜನಿಸಿದರೆ ಬೆನಕಪ್ಪ ಎಂದೂ, ಹೆಣ್ಣು ಮಗು ಜನಿಸಿದರೆ ಬೆನಕಮ್ಮ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿಡುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಯಾವುದೇ ಮಂಗಳ ಕಾರ್‍ಯವಿರಲಿ, ಮೊದಲ ಆಮಂತ್ರಣ ಬೆನಕಪ್ಪನಿಗೆ ಸಲ್ಲುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಅನೂಚಾನವಾಗಿ ನಡೆದುಬಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ರಥೋತ್ಸವ ಗಳ ನಡುವೆ ಬೆನಕನ ಹಳ್ಳಿಯ ತೇರು ಯಾಕೆ ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಥಗಳು ರಸ್ತೆ ಯಲ್ಲಿ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಇಲ್ಲಿನ ರಥವು ಚಲಿಸುವಾಗ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಗಿರಗಿರನೆ ತಿರುಗುವ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮರದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಈ ಭವ್ಯ ರಥವು ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅದ್ಭುತ ಮಾದರಿ. ರಥದ ಮೈಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾದ ದಶಾವತಾರ ಹಾಗೂ ಗಣೇಶನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.
ಈ ತಿರುಗುಣಿ ಶಕ್ತಿಯ ಹಿಂದೆ ಪೂರ್ವಜರ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಜಣ್ಮೆ ಯಿದೆ. ಚಕ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅಚ್ಚಿನ ನಡುವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೋಡಣೆಯು ರಥಕ್ಕೆ ಈ ಭ್ರಮಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ರಥವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಾಗುತ್ತಲೇ ತನ್ನ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಸುತ್ತುವುದು ನೋಡುಗರನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧ ರನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ಬೆನಕಪ್ಪ ನೀಡುವ ದೈವಿಕ ಸ್ಪರ್ಶ.
ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸಿರಿ:
ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಮರುದಿನ, ಅಂದರೆ ಈ ಬಾರಿ ಮಾ. ೪ ಮತ್ತು ೫, ೨೦೨೬ ರಂದು ಬೆನಕನ ಹಳ್ಳಿ ಯಲ್ಲಿ ಸಂಭ್ರಮದ ಹೊನಲು ಹರಿಯಲಿದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮವು ನವವಧುವಿನಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆನಕನಹಳ್ಳಿಯ ಇತರ ದೈವಗಳಾದ ಹನುಮಪ್ಪ, ಕರಿಯಮ್ಮ, ಬೀರಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಚಿಕ್ಕಬಾಸೂರಿನ ಬಸವೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯರ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ರಥೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ದೈವಿಕ ಕಳೆ ತುಂಬುತ್ತದೆ.
ದಸರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬನ್ನಿ ಮಹಾಕಾಳಮ್ಮನ ಗುಡಿಯಿಂದ ಹೊರಟ ಬೆನಕಪ್ಪ, ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ವಿರುವ ಆಲದ ಮರಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸು ವುದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ರಥೋತ್ಸವದ ದಿನ ನಡೆಯುವ ಭೂತಪ್ಪನ ಮಣಿ ಆಟ, ಬಣ್ಣದ ಓಕುಳಿ ಮತ್ತು ಜವಳ ತೆಗೆಯುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಅನ್ನದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟಹರ ಚತುರ್ಥಿಯ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿವೆ.
ನಂಬಿದವರ ಕೈಬಿಡದ ವರದಾಯಕ:
ಬೆನಕಪ್ಪನನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಜನ ‘ವರದಾಯಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮದುವೆ ವಿಳಂಬ, ಉದ್ಯೋಗದ ಸಮಸ್ಯೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಕಷ್ಟಗಳಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಹರಕೆ ಹೊತ್ತರೆ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆ. ಹರಕೆ ತೀರಿದ ಭಕ್ತರು ರಥಕ್ಕೆ ಹಣ್ಣು ಎಸೆಯುವುದು, ಪಾನಕ ಮತ್ತು ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಭಕ್ತಿ ಅರ್ಪಣೆಯ ರೀತಿಗ ಳಾಗಿವೆ. ಬೆನಕಪ್ಪನ ದರ್ಶನವು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅಪಾರ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಬದುಕಿಗೆ ಹೊಸ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ಅನುಭವದ ನುಡಿ.
ಬೆನಕನಹಳ್ಳಿಯು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದಾದ ತಾಣ ವಾಗಿದೆ. ಹೊನ್ನಾಳಿ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು ೮ ರಿಂದ ೧೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ ದಲ್ಲಿದೆ. ದಾವಣಗೆರೆ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಅಥವಾ ಹರಿಹರದಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಬಸ್ಸುಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ರೈಲು: ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಅಥವಾ ಹರಿಹರ ಹತ್ತಿರದ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು. ಅಲ್ಲಿಂದ ವಾಹನಗಳ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು.
ಬೆನಕನಹಳ್ಳಿಯ ಶ್ರೀ ಬೆನಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಕಲೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕತೆಯ ಅಬ್ಬರದ ನಡುವೆಯೂ ಪರಂಪರೆಯ ಸೊಗಡನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕುರುಹು. ತಿರುಗುಣಿ ತೇರಿನ ಚಕ್ರಗಳು ಗಿರಗಿರನೆ ತಿರುಗುತ್ತಾ ಸಾಗುವಂತೆ, ಭಕ್ತರ ಬಾಳಿನ ಸಂಕಷ್ಟಗಳೂ ದೂರವಾಗಿ ಸನ್ಮಂಗಳ ಉಂಟಾ ಗಲಿ ಎಂಬುದು ಹಾರೈಕೆ. ಜೀವನದ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ದೈವಿಕ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಈ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಬೆನಕಪ್ಪನ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಬೇಕು.
ಬನ್ನಿ, ವಿಸ್ಮಯದ ತಿರುಗುಣಿ ರಥೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ, ಮಣ್ಣಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮೀಯೋಣ.
ಲೇಖನ: ಡಾ.ಸುಧಾಕರ.ಜಿ , ಲಕ್ಕವಳ್ಳಿ