ಸೀತೆಯ ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಹಸಿರು ಹಾರ…

ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಸ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪುರಾಣ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ, ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳು ಬೆಸೆದು ಕೊಂಡಿವೆ. ಅಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಾಗವಲ್ಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ವೈeನಿಕ ಹೆಸರು ಪೈಪರ್ ಬೆಟಲ್.
ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಅತಿಥಿಗೆ ತಾಂಬೂಲ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೇವರ ಪೂಜೆಯವರೆಗೆ ವೀಳ್ಯದೆಲೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ನಾಗವಳ್ಳಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನಾಗಲೋಕದ ಪುರಾಣದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.
ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯ ಮೂಲದ ಕುರಿತು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾಣ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕಥೆಗಳು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಾಗಲೋಕದ ಕಥೆ ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ಪಾಂಡವರು ನೆರವೇರಿಸಿದ ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು ಎಂಬ ಜನಪ್ರಚಲಿತ ಕಥೆಯಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಜುನನು ನಾಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದನೆಂದು ದಂತಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ನಾಗಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ನಾಗರಾಣಿಯು ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯ ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ನೀಡಿದಳು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಗರ ಲೋಕದಿಂದ ಬಂದ ಈ ಬಳ್ಳಿಗೆ ನಾಗವಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು ಎಂಬುದು ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆ. ನಾಗ ಎಂದರೆ ಸರ್ಪ ಮತ್ತು ವಲ್ಲಿ ಎಂದರೆ ಬಳ್ಳಿ. ಹೀಗಾಗಿ ನಾಗವಲ್ಲಿ ಎಂದರೆ ನಾಗರ ಬಳ್ಳಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯನ್ನು ನಾಗರಬೆಳ್ಳಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವೀಳ್ಯದೆಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಸುಂದರವಾದ ಜನಪ್ರಚಲಿತ ಕಥೆ ರಾಮಾಯಣ ದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಹನುಮಂತನು ಲಂಕೆಗೆ ತೆರಳಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಾಗ, ರಾಮನು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿರುವ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿದು ಸೀತೆಯ ಮನಸ್ಸು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿತು ಎಂಬುದು ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಸಂಗ. ಈ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜನಪದ ಕಥೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ, ಸೀತೆಗೆ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಹೂವುಗಳು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದ ಹಸಿರು ವೀಳ್ಯದೆಲೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದಳು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೂವಿಲ್ಲದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಎಲೆಯೇ ಪ್ರೀತಿಯ ಹಾರವಾಯಿತು. ಈ ನಂಬಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ವೀಳ್ಯದೆಲೆಗಳ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದನ್ನು ಶುಭಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹನುಮ ಜಯಂತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅರ್ಪಣೆಗೆ ಮಹತ್ವವಿದೆ.
ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಭಾರತೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಗಣಪತಿ ಪೂಜೆ, ದೇವರ ಆರಾಧನೆ, ಮದುವೆ, ನಾಮಕರಣ, ಗೃಹಪ್ರವೇಶ, ವ್ರತಾಚರಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಮತ್ತು ಅಡಿಕೆಯನ್ನು ತಾಂಬೂಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ತಾಂಬೂಲವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಎಲೆ-ಅಡಿಕೆ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಗೌರವ, ಆತ್ಮೀಯತೆ ಮತ್ತು ಶುಭಾಶಯಗಳ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿಯೂ ತಾಂಬೂಲಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಊಟದ ನಂತರ ತಾಂಬೂಲ ನೀಡುವುದು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಗೌರವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಮದುವೆ ಮಾತುಕತೆ, ಶುಭ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತಾಂಬೂಲ ವಿನಿಮಯವು ಸಂಬಂಧಗಳ ಬೆಸುಗೆಗೂ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಒಂದು ಸದಾಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಹತ್ತುವ ಬಳ್ಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಎಲೆಗಳು ಹೃದಯಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಮಳ ಮತ್ತು ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ತಳಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ತಾಂಬೂಲದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.
ನಾಗವಳ್ಳಿಯ ಕಥೆಗಳು ನಮಗೆ ಒಂದು ಸಸ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಗೌರವವನ್ನೂ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಸಿರು ಎಲೆಯ ಹಿಂದೆ ನಾಗಲೋಕದ ಕಥೆ, ಅರ್ಜುನನ ಸಾಹಸ, ಸೀತೆಯ ಕೃತಜ್ಞತೆ, ಹನುಮಂತನ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ತಾಂಬೂಲ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ನೆನಪುಗಳು ಅಡಗಿವೆ.
ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಬಳ್ಳಿ, ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಕಥೆ. ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಪರಂಪರೆ, ಅದೇ ನಾಗವಳ್ಳಿ. ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮದುವೆ- ಮುಂಜಿ, ಪೂಜೆ-ಪುನಸ್ಕಾರ, ಹಬ್ಬ- ಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಹಸಿರು ಪರಂಪರೆ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವಂತ ನೆನಪಾಗಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ನಾಗವಳ್ಳಿ ಕೇವಲ ಪೈಪರ್ ಬೆಟಲ್ ಎಂಬ ಸಸ್ಯವಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತೀಯ ನಂಬಿಕೆ, ಆತಿಥ್ಯ, ಭಕ್ತಿ, ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನೆಯ ಹಸಿರು ಸಂಕೇತ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಇದ್ದರೆ ಅದು ತಾಂಬೂಲವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕಥೆಯೇ ಅಡಗಿದೆ.